Marka hore waxaan salaamay dhamaan inta fikirkooda ku
dhista aragti ka fayoow cudurka qabiilka iyo nin
jeclaysiga, ku dhisa aragtidooda xaqiiqada ama runta,
Aan lahayn hal il (one resources) oo ay wax ka
qaataan ama hal dheg oo ay wax ku maqlaan, balse leh
aragti furan oo aqbali karta fikrado badan oo kala
duwan(open minded), Aaminsan in uu qaldamikaro lagana
sixi karo wuxuu ku qaldanyahay, Aanan ku qiimayn dadka
deegaanka ay ka yimaadeen ama Qabiilka ay u dhasheen,
balse ku qiimeeya qofka aragtidiisa, Aanan qalad u
arkin ruuxii wata ama aaminsan aragti ka duwan mida uu
aaminsanyahay balse ku qiimeeya qofka aragtidiisa
inkastoo uusan ku raacsanayn, ka fakara wuxuu ku
hadlayo ama qorayo inta uusan oran ama qorin qiimayna
kara saamaynta oraahdiisa-qoraalkiisa. Ugu danbayn
waxaan iyagana salaamay kuwa aanan laga helin
sifooyinkan-calaamadahan kore ee la yiri markay idinla
hadlaan ku dhaha NABADEEY.
Aqristow, waqtiga oo igu yar, mawduucan ama aragtida
qoraalkan oo aad u dheer hadaanan faa’faahin badan
laga bixina laga yaabo in ay dadku si qaldan u fahmaan
ayaan jeclaystay in aan inyar ku soo koobo, anigoo
jecel in ujeedada hadalkaygu inta badan ee hadalka
intiisa wanaagsan qaadata uu anfici doono inta hadalka
intiisa xun qaadatana uu dhibaato u siyaadin doono oo
ay adagtahay in lagu saxo qaab “rational” ah.
Aqristow, dadku waxay isweydiiyaan yaa ka masuul ahaa
dhibaatadan sababtay, Naf iyo Maalba, ee qabsatay
umadii Soomaliyeed mudada dhawrka iyo tobanka sano kor
u dhaaftay, qoraalo badan oon arkay waxaan ku arkayay
in dhibaatada loo saariyo dawladii Militariga ee
wadanka ka talinaysay mudadii 21,ka sano ahayd. Iyo
dad badan oo qaba in dhibaatadan ay ka danbeeyeen
Jabhadihii ku dhisnaa Qabiilka ee ay
Xabashidu(Ethiopia) ku soo hubeeyeen qarankoodii si ay
u abuuraan xasilooni daro iyo bur-bur ku yimaada umada
Somaliyeed. Hadaba si taa aynu u ogaano waxaa lagama
maarmaan ah in aynu isbar-bar dhigno ama aynu qiimayn
ku samayno wixii laga faa’iday, Kacaankii iyo
Jabhadihii ku dhisnaa qabiilka ( dhib iyo dheefba),
waxaa xaqiiqo ah in qof kastaa oo leh aragti furan oo
ka feyow cudurka Qabiilka uu qiimayn karo, oo aysan u
baahnayn in faa’faahin badan laga bixiyo, cidii ama
kooxdii ka danbaysay bur-burkan Somalida ka helay
dhamaan dhinacyada nolosha,sida Naftii, Maalkii,
Diintii iyo Dhaqankiiba. Inta aanan u gelin
aragtidayda ku aadan jawaabta su’aashan ayaan jeclaa
in aan ka hadlo dabeecadaha bulshada iyo sida ay ku
dhisaan aragtidooda siyaasadeed kadibna waxaan u gudbi
doonaa jawaabta qoraalkayga.
Aqristow, dadka u kuurgala cilmiga bulshada ama
dabeecadaha bulshada, waxay dadka u kala qaybiyaan
dhawr nooc oo ay ka mid yihiin, Radical, Liberal, and
Conservative, oo kala ah Radical- dadka jecel in
isbedel deg-deg ah uu imaado iyagoonan ka fiirsan waxa
uu sababi karo isbedelkaa degdega ah, aan qiimeyn
ficilkooda-go’aankooda, Aan ka fiirsan waxa ay
samaynayaan iyo jawaabta ka imaankarta, kuna dhisa
fikirkooda qaab ah laab-lakac (emotional). Liberal,
waa dadka marka ay qalad dareemaan isku daya in ay ku
saxaan qaab ay xigmadi ku jirto ama ka fiirsi leh,
qiimayna ku samayn kara waxa ay doonayaan in ay
badalaan iyo waxa ay doonayaan in ay ku bedelaan, ama
ka fiirsada tilaabada ay qaadayaan waxa ka imaankara,
Conservative ku, waa dad iyagu qunyar socod ah, aan
jeclayn in dhibi imaado oo waxay inta badan
jecelyihiin in arimaha loo dhaafo sida ay yihiin
sababtoo ah waxay ka baqayaan in hadii isbedel uu
imaado uu sababi karo dhibaato ka weyn mida ay hada ku
jiraan. Hadaba Aqristow hadaad eegto dabeecadaha
bulshada waxaad dareemaysaa in dadku aysan isku aragti
ama maskax ahayn tilaabooyinka ama go’aanada ay
qaadanayaana ay ku xiranyihiin hadba marxalada ay
maskaxdoodu ama aqoontoodu gaarsiisantay.
Aqristow, inagoo tixraacayna qoraalka kore ee ah sida
ay dadku ku dhisaan go’aankooda, ayaa waxaan is
weydiinaynaa nimankii warlordska ahaa ee hogaaminayay
Jabhadihii Qabiil ku dirirka ahaa muxuu hadafkoodu
ahaa ama maxay siyaasadoodu ku dhisnayd? Dhab ahaan
tii way noo fududaan lahayd in aan ka jawaabno
su’aashan hadii ay ahaan lahaayeen dad leh hadaf ama
fikir siyaasadeed oo leh meel loogu soo hagaago, balse
sidaan ka baranay dhaqankoodii foosha xumaa wuxuu ku
dhisnaa xukun doon ee ma ahayn mid la doonayay in
Umada Somaliyeed looga saaro dhibaato ay ku jirtay.
Taana waxaa ka marqaati kacay ficilkoodii ay kula
kaceen bulshada soomaliyeed ee ahaa bur-burintii
hantidii qaranka, dilkii iyo boobkii hantidii
danyarta, u dhego nuglaantii cadawgii umada
Somaliyeed, kala qaybintii iyo magacyo u kala bixintii
dadkii Somaliyeed ee wada dhashay, waxaan filayaa in
aanan qoraal lagu soo koobi Karin ficilkii xumaa ee ay
ku kaceen Jabhadihii Qabiil ku dirirka ahaa, balse
waxay na badeen waxaan ku soo koobaynaa in maanta ay
la soo taaganyihiin 1- Qofkaan Ethiopia, siday noogu
taliso warkeeda yeelin waxaan ku daraynaa badweynta
India, Madaxda SSDF, 2- Talada wadanka anagaa xaq u
leh wax nagu qabsankarana ma jiraan cid kaloo Somali
ah na uma aanan ogelin talada wadanka, hadaan taayada
layeelina nabadu dhici mayso, Madaxda USC, 3- Wiilka
ku dhashay Somalia waxaa nooga dhow ama aan ka
jecelnahay wiilka ku dhashay Ethiopia!!, Kaana wuxuu
ahaa mid ka mida Madaxda SNM. Taa waxaa ka sii daran
dhibaatada lagu hayo dadkii ajnabiga ahaa ee wadanka u
yimid in ay caawiyaan dadka danyarta ah, waxaanan
marnaba iloobayn afduubkii loo geystay shaqaalihii
gargaarka, iyadoo Jabhadaha Qabiilkudirirku ay ku
micneeyeen in ay arintan u sameeyeen in ay aduunka
tusaan in Xamar aysan nabadu ka jirin! Sido kale
Tolow waa yaabe Qolyihii doorashada looga guulaystay
ee ka tirsanaa haraadigii SNM miyaa ka danbeeyay
dilkii ka dhacay Boorame si Aduunka ay oogu sheegaan
in Gobolada Waqooyi aysan nabadu ka jirin? La yaabi
maayo oo dhaqan xumadaa horaan ooga baranay
Aqristow, waxaa iyadana mudan in wax laga sheego
xukunkii Milateriga ee wadanka ka talinayay 21,ka
sano, waxaan filayaa in qaladkoodii lagu soo koobi
karo labo qodob oo kala ah “mismanagement and
corruption” qaabka maamulka oo qaldanaa iyo in
hantidii wadanka si qaldan loo maamulay, dhibaatadan
oo ah mid ka jirta dhamaan wadamada soo koraya ee
loogu yeero dunida sadexaad –Third World- waxaan anigu
rayi ahaan qabaa in dhibaatadan lagu badali karay si
ku dhisan sharci ee aysan u baahnayn in lagu bedelo
awood ciidan. Waxaa laga yaabaa in la isweydiinayo
ninku muxuu ka hadlayaa meeye dadkii la xasuuqay?
Waxaan taa ka oran lahaa hadaadan ahayn dadkii loo
sheekeeyay mudadii qaxa in wadanka somaaliya uu ahaa
meel uusan dhiig ku daadan intii u dhaxaysay 1969 ilaa
1978, balse wixii intaa ka danbeeyay waxay ahayd
markii ay Xabashidu abuurtay jabhadaha Qabiil ku
dirirka ah, wixii shacab ahaa ee dhintay xiligaana
waxaa masuuliyadeeda qaadanaya Xabashida iyo Qolyahay
adeegsanaysay ee Qabiil ku dirirka ahaa.
Ugu danbayn waxaa dad badani is weydiinayaan maxaa xal
ah? Maxaase u diiday nabada iyo xasiloonida ka jirta
Gobolada Waqooyi Galbeed in ay gaaraan Somalida
inteeda kale? Jawaabta su’aashan waa wax fudud oo
waxay tahay dadka u dhashay gobolada Waqooyi Galbeed
waxay fahmeen meesha dhibaatadu kaga timid oo ah in ay
gobolkooda ka sifeeyaan Jabhadii Qabiil ku dirirka
ahayd sida SNM, ee sababtay dhibaatada shacabka ree
Waqooyi ku dhacday, markii ay la dagaalameen hub ka
dhigisna ku sameeyeen ayay dhisteen maamul ku dhisan
sharci oo uu hogaaminayay Gudoomiyihii hore ee Rugta
Ganacsiga Marxuum Mohamed Ibraahin Cigaal, Qolyihii
hogaaminayay Jabhadii Qabiil ku dirirkana, sida
C/raxmaan Tuur, iyo Ahmed Siilaanyo waxay qax ugu
tageen Xulufadoodii oo ku sugnaa Xamar iyo dalka
dibadiisa. Hadaba si loo gaaro nabad, xasillni iyo
horumar la taaban karo waa in la qaadaa tilaabadii
gesi nimada lahayd ee ay shacabka gobolada waqooyi
qaadeen. Waxaad dareemi kartaa meelaha ay wali ku
suganyihiin Jabhadihii Qabiil ku dirirka ahaa in aysan
ka jirin wax xasilooni ah sida Pundland iyo Muqdisho.
Waxaa iyadana jirata kuwo waayadan soo baxay oo raba
in ay qaadaan dariiqii ay ku dhumeen kuwan hore iyagoo
labaxay magacyo ku dhisan qabiil oo aan lahayn hadaf
siyaasadeed.
Hadaba waxaan jeclaa in aan hadalkayga ku soo xiro,
Tacsi aan u dirayo danyartii Soomaaliyeed ee Naftooda
ku weysay dagaaladii ay abaabuleen Jabhadihii Qabiil
ku dirirka ahaa ee ay Xabashidu soo hubaysay, iyo
Eheladii ay ka tageen Ciidamadii Qarankii Somaliyeed
ee Naftooda ku waayay difaaca dhulkooda hooyo iyo
sharafta wadankooda iyagoo Naftooda u huray in ay
shacabka ka difaacaan dhibaatada maanta haysata ee ay
sababeen Burcadii Xabashidu adeegsanaysay.
FG- Waan la socdaa in ay wali jiraan dad aad u tiro
yar oo wali taageero u haya Jabhadihii Qabiil ku
dirirka ahaa in aysan jeclaysan doonin qoraalkan,
balse waxaan oran lahaa “ee-daysanoow waa lagu ogyahay
waana lagu abaal marin”
Y. Kaarshe
Warfaa2oct@yahoo.com