BISMILAAHI RAXMAANI RAXIIM.
Ilaah baa mahad leh, nabad gelyo iyo naxariis Eebe korkiisa ha ahaato midka
ugu sharfanaa uguna danbeeyay Rususha iyo Nabiyada Eebe Muxammed(nnk).
Ilaah midkuu karaameeyoow, xoolana waad ka liidataa. Fasahaad badanoow,
Ilaahba ma simin. Manala gudboon tahay midaanoo?, dhalanteed dhab ma moodnaa?.
Waa balan qaad Eeboo, hubaal baan haynaa. Gaalo u gurbaan tumoow goodi baa kuu
yaaloo, lama waayo qolo xaqa garab taagan. Dhuuni raac meel xun ku dhimaye,
caamooy yaa kuu maqan. Dhaqan suubanoo sariig lahaan leenahay, maan ku soo
gabagabeeyaa midaa.
Ilaah midkuu karaameeyoow.
Banii'aadamku waa maqluuqa uu Ilaaheey karaameeyay ee koonkan ku nool. Uuna
Ilaah u doortay inuu ahaado khaliifka dhulka(kan dega). Khaliifnimadaa iyo
karaamadaa oo uu ku helayo uun markuu raaco awaamirta Eebe, oo ah wixii la
faray iyo wixii laga reebay.
Xoolana waad ka liidataa.
Eebana uu noogu sifeeyay dadka xaqa ka jeesta kuwo ka sii liita xoolaha, oo
ayagoo leh quluub ay wax ku kala soocaan, oo ay ku kala gartaan waxa xun iyo
waxa san, ayay haddana wax arkeyn, iyagoo leh indho ay wax ku arkaan, ayay
haddana wax ku arkeyn, iyagoo leh dhago ay wax ku maqlaan, ayay haddana wax ku
maqlayn. Uuna noo sheegay Eebe in badankood(banii'aadamku) wax maqlin waxna
kasin, oo xoolo oo kale ay yihiin, ama ka sii dhunsan yihiinba. Ileyn xooluhu
maba hadlo, waxna ma qoro, balse banii'aadamku iska hadlo, uuna wuxuu rabo iska
qoro, isagoo isula muuqda inuu yahay mid cilmi leh(cilmise uu faro ugu jirin),
ayna aqoontiisu tusiso inuu ka hadlo ama qoro wax uu waxa ka danbeeya ogeyn,
ama uunan ka fiirsan, taasoo ku hanuunisa inuu iska dhumo.
Fasahaad badanoow.
Banii'aadamkuna uu ku sifoobay, sifooyinkeey ku sifeeyeen malaa'igta Eebe ee
ahaa fasahaadka. Kaasoo jiilba jiil u gudbinaayo, fasahaadkaasoo ah dhaqan xumo
walba oo dhan, uuna ku jiro midka aan rabo inaan qormadeydaan uga hadlo oo ah "isku
dayida sharaf ka qaadida qof Ilaah sharfay"
Ilaah ba ma simin.
Taasoo ah inaan qof muslim ah qof aan muslim ahayn barbar dhigno. Inagoo
markaa sharaftii uu lahaa qofka muslimka ah la wadaajineyna mid uu Eebe
sharafta ka qaaday oo
gaal ah. Eebana uu nooga digay;
" Ruux mu'min ah mala midbaa mid faasiq ah, ma eka."
Qur'aanka Kariimka ah Suurat As-Sajad, aayada 18
"Ma muslimiinta yaanu kala mid dhigeynaa dambiilayaasha.
Seed u dhihi kartaan saas."
Qur'aanka Kariimka ah Suurat Al-Qalam, aayadaha 35:36.
Inagoo ku andocooneyna in maanta caalamku hormaray, oo kal xerxernaantii
jiri jirtay laga tagay, oo la isdhexgalay, isdhexgalkaasoo ku qasbay waddamo
aan ogoleyn Islaamka inay ogolaadaan. Muqadasaadkii Muslimiintana ay ku soo
fatahmeen gaararkiisa gaalo, walibana ay la jiraan dad Muslimiina oo gaalada
jinsiyadahooda wata oo la socda dadkaa duulaanka nagu ah. Culumaddii Islaamka
qaarkood oo wadamadoodii dil looga xukumay ay ku nool yihiin waddamada gaalada
iwm.
Ma nala gudboon tahay midaanoo.
Anagana haddaan Soomaali nahay aan nahay dadka laga doonayo inay taa ku
waano qaataan, oo aan maro ku dhegnimada iyo adadeyga iska deyno, maadaama aan
u qaxnay caalamka afartiisa gees, aan waajahno waxa jira oo dhabtu tahay, oo
aan dhaqankeenii iska deyno, lana qabsano dhaqamada jira.
Dhalanteed dhab ma moodnaa?
Xaqiiqdii waxa kan oo dhammi ay yihiin waxa maanta uu ku hadlo ama qoro
aqoon yahan isku sheega Soomaaliyeedi. Taasina ay tahay wax xaqiiqda ka fog, oo
aan dhaan dabagaalle uun sii tiigsaneyno mar walba, oo uu oonkeenii u bi'i
layahay. Ilaa aan runta ka qaadanona aanan oon baxeyn.
Waa balan qaad Eebe.
Islaamka oo ka daahira meelo hore looga necbaa waa balan qaad Eebe;
"Waxay dooni gaaladu inay ku damiyaan nuurka Eebe afkooda Eebana wuu diidi
dhameystirka nuurka mooyee haba naceen gaaladu.
Eebana waa kan ku diray rasuulkiiisa hanuun iyo diin xaqa inuu ka kor mariyo
diimaha dhammaan haba naceen gaaladu"
Qur'aanka Kariimka Suurat At-Tawbah, aayadaha 32:33
Gaaladu waxay isku dayi jireen inay hor istaagaan fidida diintan, haddana
kuwo anaga naga mida oo afkeena ku hadlaya ayaaba raba inay hor istaagaan, oo
qiil uga dhiganaya Islaamka heerkuu gaaray inay Islaamka ku burburiyaan, kuna
hor istaagaan. Maadaama ay isbarbar dhigeen, lana simeen gaarida uu Islaamku
gaaray reer galbeedka in ay ayana gaafaf joogaan Muqadasaadkeenii, lana mid ah
Islaamku hadduu horumaray reer galbeedkuna horumare. Miyuusan Risaaladda
Islaamka yareysan qofka saa u hadlay? ama isbarbar dhigay labadaa.
Hubaal baan haynaa.
Waana mahad Ilaah iyo bishaaraddii uu noo bishaareeyay Rasuulkeenu(nnk) inay
diintayadu ahaan doonto diin caalami ah oo wada gaarta caalamkaan markuu yidhi
"Diintu waxay gaari meesha habeen iyo maalin joogaan, waxayna gali guri
kasta"
Gaalo u gurbaan tumoow goodi baa kuu yaala.
Gaalo oo gaafaf joogta xurumaadkeenii oo ay sabab u yihiin kuwo naga mida oo
uu Eebe hore noogu sheegay:
"Kuwa xaqa rumeeyoow ha ka yeelanina yuhuud iyo nasaaro sokeeye qaarkood waa
sokeeyeha qaarka(kale) cidii ka sokeeye yeelata oo idinka mid ah wuxuu ka mid
yahay iyaga Eebana ma hanuuniyo qoomka daalimiinta ah.
Waxaad arkeysaa kuwa qalbiga ka buka(munaafiqiinta) oo u degdegi dhexdooda
iyagoo dhihi waxaan ka cabsan inay nagu dhacdo dhibaato(socota) waxay u
dhawdahay in Eebe keeno fatxi(gargaar) xagiisa ah oo markaas ay ahaadaan kuwa
waxay u qarsoonaayeen naftooda(oo gaal jaceyl ah) qoomameeya."
Qur'aanka Kariimka ah Suurat Al-Maa'ida, aayadaha 51:52
Lama waayo qolo xaqa garab taagan.
Gaafaf jooga ay Muqadasaadkeenii gaafaf joogaan, ma aha inaan diinteenii iyo
ku dhaqan keediiba aan ayaga u dhiibanayay, oo ay qolooyinkaan soo dhaweeyay
dadkaan ku hanuunin karaan in dadku raaco kuwan, ee waxaa jira culimo uu
Ilaaheey u gargaaray, oo goor walba hortaagan inay ka fushadaan meelahaas
mabaadiidii ay la soo duuleen.
Siduu Rasuulka Suuban ku tilmaamay:
"Lama waayo koox ummaddayda ah oo xaqa ku taagan oo muuqda wax dhibi karana
uusan jirin inta qiyaamuhu ka timaado"
Kuwaasoo xaqa tusinaaya ummadda, una diidan duulkaan daalimiinta ah inay
marin habaabiyaan dadka.
Dhuuni raac meel xun ku dhimay.
Dadka la socda kuwaan duulaanka nagu ah, oo wata dhalashooyinka ay dhuuni
raacnimadda ku heleen, waxay ila tahay ayaga ayaaba u baahnaa wax badbaadiya,
oo maba ayan fahmin mabda'a uu wato kan ay difaacayaan oo duulaanka u yihiin
iyoduruuftii aabahood dalkaa u tagay. Aabahood wuxuu dalkaa u tagay asagoo
nolol doon ah, rabana inuu ilmihiisa u helo nolo, uuna ugu dadaalay nolosha,
balse uuna barin waxay ku badbaadi lahaayeen iyo say u badbaadi lahaayeenba.
Taasoo dhalaankii uu la dhumay dhalashadaan dhalanteedka ah, oo uuna doonayn
inuu u dhinto, balse wuxuu isleeyahay armaad darajo iyo sharaf dadkaaga ugu
heshaa, oo laydinka qadariyaa quruumahaan uu qoyskaagu qaxa ku yimid, waana
waxa halaag uu aabuhu inanka la rabin u horseeda, aabuhu inanka nolol buu la
doonayay, inankuna noloshii ma diidana ee qadarinta qoyskaa ku dhaqaajiyay inuu
mabda'aa xun u dhinto.
Caamooy yaa kuu maqan.
Culimmadda Islaamka qaarkood oo dalalka reer galbeedka jooga, waxay ila
tahay in nin caalim ahi(kuma jiraan kuwa cilmiga aduun sheeganaya, ileyn qaar
ka mida waa kuwa waxa kan ku doodee) uu xaqa u sheegayo qoom walba oo uu dhex
joogo, oo mar walba kheyr uun baa gaafaha ka jooga, oo dadka la nool baa ku
manaafacaadsan.
Ee dhibaatadu waxay naga soo gaareysaa haddaan nahay dadka Muslimiinta ah,
kuwan isku hubeeyay cilmiga aduun iyo caamada u carowday caro shisheeye, oo cid
jidka toosan ku leexisa aan heli karin, lana yidhi 'caburin iyo cadaadin baad
ku jirteenoo, codkiina fura maantoo, caaya kaad rabtaan, cisaana leydinku siin'.
Ceebina uun halkaaseey nooga iman.
Dhaqan suubanoo sariig lahaan leenahay.
Soomaali haddaan nahayna waxaan leenahay dhaqan soo jireen ah oo salka ku
haaya diinteena. Kaasoo aan sinaba uga maarmeyn. Dhaqankaasoo ah mid suuban, oo
sariig leh, oo samaha nagu hoggaamiya. Maantadana uuna jirin dad Islaam ah
maahee dad kale
oo naga dhaqan suubanaan kara, marka waxaan dhaqan galbeed uga baahan
nahaaba jirin.
Ilaa haddaan leenahay aan xishoodka ka tagnoo ha leys dhex boodo sida
dadkaasu isku dhex boodeen, oo xoriyado aan wax ka jiraaba jirin, oo kuli been
ah aan qaadano.
Banii'aadamkuna wuxuu leeyahay Alle Adkaade ah oo Og oo xakameeya
xoriyadihiisa,oo wixii waxaa ka badan waa been abuurasho, uu banii'aadamku rabo
inuu hawadiisa iska raaco, oo natiijada ka soo baxaysana aan ka aragno maanta
reer galbeedka waxa ka haysta xoriyadahaa.
Maan ku soo gabagabeeyaa.
- Shahaadoda nin qiroo
- Shantiisa waqti tukan
- Shaharka soona gudanoo
- Shilinkiisa sakeyn
- Shardiyayna inuu xajinoo
- Shafeecadii Rasuulkiisa sugi
- Shaahidna uu uga yahay Eebe, miyaan
- Shareeco midaan lahayn
- Shar qabe ah shakisan
- Shariig sheydaan la ahoo uu shakaashay
- Sheegsheegnaayoo shaacinaa, ee
- Shalaayto shinsay
- Shacab shisheeye kii sharaxoo
- Sharci Ilaah diide sharaf ma laha
YUUSUF CABDI SAHAL
(YUUSUF XIDDIG)
yussuf_hiddig@hotmail.com