Soomaalida waxaa lagu tilmaamaa inay
yihiin dad leh midnimo asal ah marka la fiiryo dhaqanka, diinta iyo afka ay
wadaagaan.
Hadaba midnimadaas asalka ah ee aan kor ku sheegnay
waxaa shiiqiyay kala duwanaanshaha dhinaca haybta ama qabiilka ee Soomaalida
dhexdeeda ka jira.
Qabiilka ayaa ah shay si aada u saameeya dhammaanba dhinacyada kala duwan ee
nolasha mujtamaca Soomaaliyeed.
Aaminaadda qabiilka iyo u dhaga nuglaantiisa (sensibility) ayaa sababta in
mararka qaarkood uu ka mudnaado diinta.
Dagaalada sokeeye ee lagu hoobtay ka sokow qabyaaladdu waxay xero yar ku soo
ooday fikirka iyo argtida qofka Soomaliyeed.
Waxay noqotay halbeeg uu qofku ku cabiro wixii u
cuntami kara iyo wixii aan u cuntamayn. Waa waxa uu kula garto xumaanta iyo
wanaagga, cadaega iyo nasteexa iwm.
Waa ta dhalisay inaan la fiirin argtida iyo hab dhaqanka qofka balse la eego
meesha uu ka soo jeeddo.
Akhtistow bal hada ila fiiri qisadan yar ee soo socota:-
Laba nin oo wada socday ayaa masaajid soo galay. Salaaddii jamaacada ma markii
la tukaday ayaa nin wadaad ahi wacdi iyo waaano u soo jeediyay muslimiintii
masaajidka fadhiday. Waxa uu ahaa sheekh uu Ilaah aqoon iyo aftahanimo isugu
daray hadalkiisiina ay dadkii dhagaysanayay aad ugu khushuuceen.
Markii masaajidkii laga soo dareeray ayaa labadii nin oo aad ula dhacsan
hadalkii sheekha ayaa mid isagoo kii kale la hadlaya yiri:-
-Wallaahi sheekhu wax badan buu inoo faa'ideeyay maanta. Waa la sii waday
sheekadii.
Mar danbe ayaa mid kii kale ku yiri:-
-Horta sheekhu yuu ahaa ?, dabadeedna kii kale ayaa ugu jawaabay:-
-oo miyaadan garanayn waa reer hebele. Waa yaabay oo yiri:-
-reer hebelaa, waar qiiqbuu isku qarinayee ninku Sheekhna ma ahayne waa tuug
khaayin ah ee waxba ha ka akhrisan!
Ninkaasi waxa uu u muuqdaa mid ka aamin baxay dadka ku abtirsada qabiilka
sheekhaasi ka dhashay noocay doonaanba ha ahaadeene.
Sheekh, Ugaas, Aqoonyahan, Siyaasi iyo Mooryaan waa isugu mid oo uma kala
soocna ninkaas, waana sida ay Soomalidu maanta u badantahay.
Hadaba qof kasta oo maanta fikirkiisa cabira aaladduu doono ha ku soo bandhigee
waxaan shaki lahayn in dad badani aanay fiirinayn fikradda qofka ee ay jecel
yihiin inay marka hore ogaadaan qabiilka qofkaasi si ay fikraddaasi u noqoto
mid u cuntanta ama ay uga biyo diidaan.
Qoraal kasta ama fikrad kasta oo la baahiyo suurto gal ma aha inaan ka
dhadhansan karto ama aad kala soo dhex bixi karto haybta qofka fikradaas iska
leh.
Hadaba dadka qabiilka halbeegga ka dhigtay marka ay ku adkaato ogaanshaha
heybta qofka fikradda iska leh intaas kagama haraan ee waxay raadiyaan cid
garanaysa amaba way toydaan. Qaarna waxayba fiiriyaan af guriga ama lahjadda uu
qofkaasi adeegsaday.
Dadka sidan yeela waxaa ka mid ah ninka lagu magaabo Diridhaba oo aad wax ugu
soo qora bogagga internetka . Qoraal uu lahaa ninkaasi oo dhawaan la faaafiyay
ayuuna ku qirtay inuu toytoyday kuwana uu lahjaddooda ka gartay cidda ay yihiin
laba nin oo uu
qoraalkooda uga jawaabayay .
Waa ayaan darro inaynu noqono dad ay fikirkooda oo dhan xakamayso aragtida
qabiil.
Waxa Soomaalida aad ugu dheeraysaa inay fikrad ama fal shakhsi u nisbeeyaan
qabiil ama koox aan shaqo ku lahayn oo ay dusha ka saaraan (generalisation)
taas ayaana sababtay inay wax walba ka doorbidaan ogaanshaha qabiilka qofka
fikraddaas iska leh.
Dadka tirade yare ee internetka wax ku soo qora ee la is lahaa waxay ka
xoroobeen inay addoon u noqdaan aragtida qabiil waxaa ka mid ah ninka lagu
magacaabo C/waaxid.
Waa nin ay qoraaladiisu u badanyihiin kuwa dhan ka qabqablaha qabiilka uu ka
dhashay.
Hadaba hab dhaqanka ninkaas ayaa yaab iyo amankaag ku noday kuwa badan oo ay
haybta wadaagaan oo qaba gar iyo gardarraba inaan wax laga sheegi karin
qabqablahooda, taas ayaanan filayaa inay sabab u ahayd in dhawaan laga saaro
ninkaas qabiilkiisa.
Kuwa kale oo ay madax martay jibada qabiilkuna waxaabay inkireen jiritaanka
ninkaas iyagoo isla markaana xagxagasho iyo eedayn kula dul dhacay qabiil kale
oo ay xajiin iyo shaki kala qabeen.
Run ahaantii waxay dad badani aad u saluugeen jawaabtii uu C/waaxid ka bixiyay
markii shakiga la geliyay haybtiisa.
Wuu abtirsaday, waxaanu soo taxay wixii gabay iyo gereer amaan ah loo tiriyay
jifadiisa iyo nin karmeedyadii ka dhashayba. Waxaanu intaas ku daray in
Idaajaaba uu garan karo haddii wax laga weydiiyo haybtiisa.
Arrintan aan kor ku soo xusnay waxay madmadaw galisay fikraddii ay dad badani
ka qabeen qoraagaas waayo waxay kuu muujinayaan sida qabiilku ula weyn yahay
isla markaana xasaasiga ugu ninkaas odayga ah.
Qabiilku ma aha wax uu qofku doorto ee waa mid loo dhasho, mana laha xeerar iyo
qawaaniin u degsan oo haddii uu qofku ku xad xudbo uu ku waayayo xubinimadii
beeshaas.
Waxaa haboonayd in aanu C/waaxid arrinkaas wax macno weyn leh u arag. Midda
kale waxaa jira arrimo ay ku haboontahay isla markaana sharaftu ku jirto
inaadan ka hadal ee ay ka fiicantahay in laguu hadlo. Waxaa hubanti ah in
boqolaal qof oo aqoon u leh c/waaxid ay jawaab waafi ah ka bixin lahaayeen
arrrintan sida imikaba qaarkood yeeleen.
Shakiga iyo is aamin darrada uu sababay qabiilku ayay adagtahay sidii bulshada
Soomaaliyeed dhexdeeda looga bixin lahaa.
Way adagtahay maanta sida uu qabiil qabiil kale ku aaminaa xataa kuwa
abtirsiinada kore wadaaga ha noqotee. Arrintan ayaana qayb ka ah in muddo hal
sanno ka badan markii shir dib u heshiisiineed loo fadhiyay dalka Kenya aan
weli lahayn dawladdii iyo hogaamiyihii la filayay inay shirkaas ka soo baxaan
Dhan kale dawladda iyo madax weyniha shirkaas lagu soo dhisaa ma noqonayaan
kuwa meel walba sacab iyo caleemo qoyan looga soo dhaweeyo ee waxay sii
kardhinaysaa shakiga la kala qabo.
Xaaladda Soomaaliya ee maanta ayaa ah mid u muuqata kol haddii aanu
qabqablahaygu madax weyne noqonayn intii nin reer hebel ahi noo talin lahaa aan
iska dawlad la'aano, hase yeeshee su'aaasha is weydiinta mudani waxay tahay
inteebaa lagu sii jiri karaa xaaladda dawlad la'aanta?.
Ismail A. Hassan (Khaliil)
Khalka1@aol.com
» CUDURKA
AIDS-KA IYO ERGADA SHIRKA NAIROBI [Khaliil]
Afeef: Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan
Edna oo Puntland eedaysay siduu kornaylku u eedeeyey
[C/Waxid]
Faafin: SomaliTalk.com | Nov 5, 2003
..
FOGAANTA U DHEXAYSA
MAGAALOOYINKA SOOMAALIYA....
....
Copyright & Islaamku wuxuu ka qabo.... Akhri
Kulaabo bogga hore ee
www.somalitalk.com