Mudane Guddoomiye adiga iyo xubnaha ka tirsan Golaha aad madaxda u tahay
waxaad Soomaali weyn ugu baaqdeen shirweyne dib u heshiineed ee lagu qabanayo
dalka Soomaaliya gudihiisa iyo weliba in aad dadaal dheer u gelaysaan in
shirkaas ay ka soo qeyb galaan dhamaan kooxaha Soomaalida ee isku heysto gacan
ku dhigida ilaha laga maamulo awooda dalka Soomaaliyeed sidaa darteed waxaan
idinka codsnaynaa in aad ka fogaataan dhamaan asbaabaha keeni karo dayacaad ku
timaado dadaalkas aad ku tilaabsateen iyo in uu fashilmo shirkaas gogol
dhigiisa ka hor ama maro qabashadiisa keddib wadadi ay mareen shirarki ka
horeeyay oo geddigood lagu qabtay dibadda dalkeena, fashilaada ugu weyn oo ku
timidna ay asaas u ahayd faragelin shisheeya oo qayaxan oo ay wehelisay damac
xume ku jiray kooxaha Soomaalida qaarkood ee gacan saar la lahaa quwada
shisheeye iyo kuwa ku riyoonayay sadbursi iyo helitaanka qeyb aynan xaq u
lahayn..
Mudana Muusa Suudi yalaxow waxaa dhegteena ku soo dhacday, beryahana la
hadal haayaa horana looga bartay in Madaxweynaha DKM ee waqtigeeda dhamaaday uu
dadaal ugu jiro furitaanka deggada weyn ee Muqdisho iyo garoonka diyaaradaha oo
aan iyada ahayn arrin xun ku dhaqaaqideeda laakiin aad moodo in uu doonayo waa
Dr Cabduqaasim Salaad in furitaanka goobahan laga hormariyo qabashada shirka
aad Soomali ugu baaqdeen golihiina taasoo macnaheeda yahay in uunan dan sidaa u
fog ka lahayn guusha shir lagu qabto dalka gudiihiisa ama ka shaqeynayno sidi
uu mar kale u hanan lahaa jaga uu ku hungoobay wedideeda kaddib marki uu ku
dhaqmay caadooyinka sababay in xukuumadi uu xubinta ka ahaa madaxna uu ahaa M/Siyaad
laga eryo gacan ku haynta awooda dalka Soomaaliya iyo isaga oo weli damac uga
jiro in uu cagaha dhulka u dhigo jagada uu sheegto gacantana uu ku haayo in
aynan farahiisa ka bixin. Mudana iyo xubnaha Golaha Samata bixinta qaranka
Soomaaliyeed haddii aadan ka hotegina fakir ku salaysan damac shaqsiya ama mid
qabiil ciduu doona ha ka yimaadee wuxuu sababi karaa dagaalo hor leh ee ka
dhaco dalka soomaaliya guud ahaan iyo Gobalka Banaadir iyo deegaanada ku xeeran
gaar ahaan oo ay taa idinka idiin dheertahay in golahiina maro wadadi caadada u
ahayd gole walbo oo ka abuurmo laab lakac siyaasado aan si aad ah looga baaran
degin..
Mudana waxaad gacanta ku heysaa fursad wacan oo sababi karto in mar kale
cagaha dhulka loo dhigo dowlad Soomaaliyeed oo loo dhan yahay kuna dhaqanto
sinaan iyo cadaalad ay Soomaalida wax ku wadaagto, mudana waxaan kaala
talineynaa saddex arrimood ,waxaana kuugula talineynaa saddex kale ,Mudana
Yalaxow waxaan kaa codsanaynaa dhamaystirka fursadan ay Soomaali maanta heyso
in aad u marto alla ka cabsi ,adeegsiga caqligaaga adiga oo ka fogaanayo damac
shaqsiya iyo mid qabiil, ku dhaqanka talooyinka wax ku oolka ah ee laguu soo
jeediyo iyo sabar dheeraad ah, iyo adiga oo ka fogaado in aad qaar soo
dhoweysato qaarna aad fogeyso xubnaha ka tirsan golahaada iyo hogaamiyayaasha
Soomaaliyeed oo dhan, mudana talooyinka aan kuu soo jeedineyno guusheeda waa
haddii aad ku dhaqantee waxaa iska leh adiga, dadka aad beel ahaan ka soo jeedo
,degaankaaga iyo Soomaali weyn inta dooneyso in dalkeena lagu wada noolaado
alla ka cabsi, nabad,wada shaqayn iyo is ixtiraam.
A)Mudana waxaan kaala talineynaa saddex arrimood.
1) Gogasha aad dooneysaan in aad Soomaaliweyn isugu yeertaan in aynan ahaan
halka gogasha la dhigayo dhul ama deegaan dadka tira ahaan ku badan deegaankaas
aynan ka talin ama gacan ku heynta awooda maleeshiyeed ee ka jirta aynan tala
ku lahayn.
2) martigelinta xubnaha ,shaqsiyaadka iyo kooxaha ka soo qeyb galayo gogasha
aad ku taamaysaan dhigideeda in aad ka fogaataan wecitaanka ama casumaad u
fidinta ka soo qeybgalayaasha nin jecleysi ama neceyb aad u heysaan koox,
shaqsi ama qabiil.
3) Mudana waa midda ugu daran oo u baahan in aad la timaadaan shaqo
miizaanan si aad uga fogaataan in shirka aad gundhigiisa ku jirtaan ay gacan
faragelin ama wax ka dhihid dhinac u janjeerto ku yeeshaan qaabsami u socodka
gogashaas dowlada shisheeya ha ahaadeen dowladahaas kuwa idinku kaalmeeyay deeq
dowr ka qaadatay guusha qabashada shirkaas,kuwa aad u aragtaan saaxibadiina iyo
dowlado awooda ay dunida ku leeyihiin aad kaga baqataan, mudana dhinaca kale
shirka iyo natiijada ka soo baxdo si loo aqoonsado waxaa muhim ah lagana aan
maarmin hay’adaha caalamiga ah,dowladaha aan deriska nahay, dowladaha daneeyo
arrimaha Soomaalida iyo dowladaha waaweyn ee dunida in ay gogasha ka joogaan
goobjoogaayaal ku eg ka warhaynta qaabsami u socodka shirka fara gelin la’aan .
B)Mudana Yalaxow waxaan kuugula talineynaa saddexdan arrimood
1)Mudana Yalaxow waxaa asaas u ah guusha shirka aad dooneysaan in aad
Soomaaliweyn isugu yeertaan loogana wada xaajooda arimaha Soomaalida iyo
dhibaatada kala gaartay si guul looga gaaro in dhidibada loo aaso dowlad
Soomaaliyeed ee loo dhan yahay in aad horta ka shaqaysaan gogasha goobta la
dhigayo waxaana ugu horeeyo howlaha la idinkaga baahan yahay idinka oo
ogalaasha buuxda ee loo dhan yahay ka helo dadka ku badan deegaanka aad
dooneysaan in aad dhigtaan gogasha taana waxay ku imaan kartaa idinka oo ka
shaqeeyo dhigida gogol ka horeyso tan Soomaaliyeed oo ay ka soo qaybgalaan
dhamaan oday dhaqmeedka beesha deegaankaas degan oo oda keen ah ,culumaa’udiinkooda,
siyaasiyiintooda, aqoonyahankooda, tujaartooda iyo hogaamiyayaasha kooxaha
hubeysan ee ku abtirsado beesha degan deegaankaas, mudana gogal aad u dhigto
baeesha iska leh deegaanka uu ka dhacayo shirka keddib waa in aad weydiisataan
hogaamiyayaasha beeshaas aqbalaad buuxdo oo ay idin siiyaan in aad deegaankooda
ku dhigtaan gogol Soomaaliweyn la isugu keenayo laguna xalinayo dhibaatada kala
gaartay iyo in ay ka tanaasulaan arrima badan oo Soomaaliweyn kala dhexeeyo
iyaga oo taa bedelkeeda helayo in ay iyaga noqdaan afar iyo toban sano oo
dhibaato taxana ah keddib beeshi ku guulaysatay in ay mar kale Soomaali oo
gacmaha is haysato deegaankooda ku heshiiyaan kuna dhistaan dowlad Soomaaliya
mar kale cagaha dhulka u dhigto.
2) Guusha taa hore keddib Mudana Muusa suudi yalaxow haddii aad rabtaan in
uu guuleysto shirweynaha aad soomaali ugu baaqdeen waxaa idinkula talineynaa in
aad meel iska dhigtaan adiga iyo golaha aad madaxda u tahay in aad gacanta ugu
sareyso ku yeelataan maareynta gogasha aad Soomaaliweyn isugu yeeraysaan ,waana
in aad talooyinka inta badan u deysaan akhyaar Soomaaliyeed ee lagu soo xulay
ixtiraamka ay ku leeyihiin Soomaaliweyn dhexdeeda lagana keeno Soomaali
degaanadeeda oo idil , guddigan akhyaarta ka kooban howshooda ugu muhimsan waa
in ay ahaato xalinta khilaafaadka soo gala dhex galo wada hadalada dhexmarayo
ka soo qeybgalayaasha shirka aad ku taamaysaan iyo dhiirigelinta
hogaamiyayaasha Soomaaliyeed in ay meel wax isla dhigaan, mudana dhinaca kale
waa in aad abuurtaan guddi kale oo ka soo jeedo dadka degaan ahaan degan dhulka
gogasha taal shaqadoodana ahaato kaalmeynta iyo u fududeynta howlihi
qabashadooda ku adkaado (technically) guddiga akhyaarta Soomaaliyeed ee aan kor
ku soo xusnay.
3) Waa haddii uu qabsoomo ilaaheey idinkiis shirka aad Soomaali ugu baaqdeen,
Mudana taladan saddexaad waxay ku jeedaa ,Adiga, Golaha Samatabixinta Qaranka
Soomaaliyeed, ka soo qeybgalayaasha dhamaan, guddiyada kala duwan ee gogashaas
ka abuurmo dhamaan, waxayna tahay in hogaanka dalka ku ekaado madaxweyne ama
wasiirka koowaad mid kaliya ,in doorashada madaxweynaha iyo wasiirka koowaad
hadba kii aad ku heshiisaan saddex sano ama laba sano gogashaas keddib si toos
ah ay shacabka u soo doortaan isaga iyo baarlamaan awood u leh in uu
madaxweynaha kala noqdo kalsoonida uu ka helay shacabka haddii uu howshiisa uga
soo bixi waayo si dastuurka lagu heshiiyo waafaqsan, mudana dhinaca kale waa in
gogashaas uu ka soo baxo madaxweyna ku meel gaar ah wanaag badana lagu yaqaan
oo ay farta ku fiiqaan ka soo qayb galayaasha gogashaas halki uu shirarki horay
ku imaan jiray cod ay u bixiyaan xubna barlamaan oo uunan shacabka si toos ah u
soo dooranin, madaxweynahaas iyo dowladi halkaa ka soo baxdo howlahooda waa in
ay ugu horeyso sidi ay uga shaqayn lahaayeen in soomaali madaxweynaha xiga
madaxweynahaas ay toos u soo doortaan shacabka si nabad ah oo toos ah oo
madaxbanaan.
Mudana gegebada taladeena waxaan ku soo xusuusineynaa in ay maanta
Soomaaliweyn si daran baahi ugu qabto ruux garto in jaga uu ka qabto ilaha ugu
sareeyo maamulka Soomaaliya ay ka wacan tahay isaga oo ku guuleysto Soomali oo
wada shaqeyso, cagahana dhulka u dhigo dowlad ay raali ku wada yihiin, mudana
taariikhda Soomalida ee maanta waxaa ku wacnaan doono baal dahabana ka gelayo
ilaaheeyna ajar badan kaga helayo ruuxi u istaago heshiisiinta soomaali weyn
haddii uu howshiisa ku guuleysto iyo haddii uu dadaal la yimaado laakin aynan
xag alla ka soo dhmaan,mudana waxaan ilaaheey ka baryaynaa in uu towfiiqda
waafajiyo ciddi dooneyso soomaali oo heshiiso cibaadadoodana ku guto dhulkooda
oo nabad ah oo ay heshiis ku yihiin.
Abdallah Moallim Mahamud
moallem10@hotmail.com